Ciężarną Krysię zabili kluczem do kół, przejechali jej brata. Potem krwią złożyli przysięgę milczenia

Nocą z 24 na 25 grudnia 1976 roku, w Boże Narodzenie na szosie prowadzącej ze wsi Zrębin do Połańca doszło do zbrodni, która okazała się jedną z najgłośniejszych spraw kryminalnych PRL-u. Ciężarna 18-letnia Krystyna, jej 12-letni brat i mąż, 25-letni Stanisław, zginęli z rąk "króla Zrębina" i jego wspólników, a wszystkiemu przyglądali się sąsiedzi.
Zbrodnia połaniecka, zdj. ilustracyjne
Zbrodnia połaniecka, zdj. ilustracyjne. Fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe

Od zbrodni, do której doszło w pobliżu wsi Zrębin (dziś w województwie świętokrzyskim, w latach 70. na terenie województwa tarnobrzeskiego), minęło 48 lat, ale sprawa wciąż wywołuje silne emocje. Powodem jest nie tylko sposób, w jaki doszło do morderstwa, lecz także jego okoliczności. Motyw zemsty, konflikty między rodzinami, a przede wszystkim atak na bezbronne ofiary i późniejsza zmowa milczenia mieszkańców sprawiają, że zbrodnia połaniecka jest jedną z najgłośniejszych kryminalnych spraw w historii Polski.

Zobacz wideo Policjant uratował życie trzymiesięcznemu dziecku

Zbrodnia połaniecka wstrząsnęła Polską. Zaczęło się od kradzieży kiełbasy na weselu

Po wieczerzy wigilijnej nocą z 24 na 25 grudnia 1976 roku mieszkańców Zrębina do kościoła w Połańcu na pasterkę podwieziono dwoma wynajętymi PKS-ami. W jednym z nich, niebieskim sanie, "król Zrębina", Jan Sojda, i kilkadziesiąt innych mieszkańców piło alkohol. W libacji brali udział m.in. sołtys i lokalny ORMO-wiec. Zbrodnia była już zaplanowana. Po chwili 18-letnią ciężarną Krystynę Łukaszek, jej męża, Stanisława, i 12-letniego brata, Mieczysława, podstępem wywabiono z kościoła pod pretekstem, że ojciec Krystyny "rozrabia w domu po pijaku". Cała trójka liczyła na to, że do wsi podwiezie ich PKS, jednak Jan Sojda nie wpuścił ich do środka. Ruszyli więc pieszo, nocą, w ciemności, a czekała ich 4-kilometrowa trasa poboczem.

W pewnym momencie za rodziną w autobusie San H100 ruszyli Jan Sojda, jego szwagier, Józef Adaś, zięć, Stanisław Kulpiński i inni pasażerowie, którzy brali udział w libacji pod kościołem. Drogę "torowała" taksówka, Fiat 125p, za kierownicą którego siedział drugi zięć Sojdy, Jerzy Socha. W aucie znajdowały się też córki Jana Sojdy. Tuż za nimi drugi autobus, Autosan. "Król Zrębina" chciał mieć świadków i zapewnione alibi. A wszystko przez wieloletnią urazę do dziadka Krystyny. Dobrze sytuowany gospodarz Zrębin, o wysokiej pozycji społecznej i pokaźnym majątku, jako 20-latek na kilka miesięcy trafił do więzienia za gwałt na pasterce krów. W jego zatrzymaniu brał udział Jan Roj, dziadek Krystyny i Mieczysława, ORMO-wiec i zaangażowany sojusznik nowej władzy. - Ta nienawiść narastała stopniowo. Momentem przełomowym była kradzież kiełbasy w czasie wesela u Kalitów - mówił w 2006 roku w rozmowie z portalem echodnia.eu Janusz Ragan, emerytowany policjant z Nowej Dęby, który brał udział w późniejszym śledztwie.

Zbrodni przyglądało się 30 osób. Wszyscy złożyli przysięgę milczenia

12-letni Mieczysław został zaatakowany jako pierwszy. Chłopiec został potrącony przez taksówkę. Krystynę i Stanisława zaatakowali Józef Adaś i Jan Sojda. Małżeństwo zginęło od klucza do kół autobusowych, 12-latka "dobito" przez przejechanie samochodem, podobnie, choć kołami autobusu, potraktowano Łukaszków. Świadkami zbrodni było ok. 30 osób, w zdecydowanej większości nietrzeźwych. Po wszystkim Stanisław Kulpiński miał im zagrozić: "Kto wyjdzie, tego spotka ten sam los". Pasażerowie sana, którym kazano przysiąc na różaniec i własną krwią z przekłutych agrafką palców podpisać cyrograf, że nie pisną ani słowem, przesiedli się do drugiego autobusu i wrócili do Połańca. Każdy z nich otrzymał też pieniądze, zapłatę za milczenie.

Miało to wyglądać na wypadek i napad, po powrocie do kościoła kierowca sana oznajmił więc, że "skradziono autobus". Sprawę zgłoszono na posterunku Milicji Obywatelskiej w Połańcu. W trakcie śledztwa popełniono liczne błędy, zbagatelizowano też dowody, nie pomagała niechęć świadków do zeznań. Jedyny, który opowiedział prawdę, jakiś czas później został znaleziony w rzece. Oficjalnie - utonął przypadkiem. Ostatecznie, już na sali sądowej, zmowa milczenia została złamana. 48-letni Jan Sojda, który na łapówki wręczane świadkom wydał majątek, w 1979 roku usłyszał wyrok kary śmierci, tak samo Józef Adaś. Jerzy Socha i Stanisław Kulpiński ostatecznie usłyszeli wyroki 25 i 15 lat więzienia. Za składanie fałszywych zeznań i zatajanie zbrodni skazanych zostało też 18 świadków.

Więcej o: