Jak wynika ze statystyk, na polskich drogach jest coraz bezpieczniej, ale za to rośnie liczba okropnych tragedii, których można by uniknąć, gdyby nie trudne do wytłumaczenia zachowanie kierowców. Od razu przychodzi na myśl wypadek na autostradzie A1 z 2023 r., w którym kierowca sportowego auta zmiótł z drogi rodzinę jadącą innym samochodem, bo uderzył w niego z prędkością co najmniej 250 km/h. W kolejnym podobnym w 2024 r. na Trasie Łazienkowskiej w Warszawie zginął 37-letni ojciec dwójki małych dzieci. No właśnie zginął, czy został zabity?
Karniści mają sporo wątpliwości czy do kodeksu powinno się wprowadzać przestępstwo "zabójstwa drogowego", ale w powszechnej świadomości funkcjonuje od dawna. Rękę przyłożyło do tego Ministerstwo Sprawiedliwości, które ustami wiceministra Arkadiusza Myrchy zapowiedziało chęć zmiany prawa i wprowadzenie przestępstwa "zabójstwa drogowego". Podobną deklarację złożył publicznie również minister sprawiedliwości Adam Bodnar. Rząd przyjął projekt zmiany przepisów dla kierowców, które mają pomóc w walce z piratami drogowymi 3 lipca 2025 roku. Pojawiła się tam m.in. definicja "nielegalnego wyścigu" i kara do pięciu lat pozbawienia wolności za udział. Podobna kara może grozić w przypadku brawurowej jazdy. Jeśli skutkiem takich czynności będzie wypadek śmiertelny lub skutkujący ciężkim uszczerbkiem na zdrowiu, sprawcę będzie można skazać na karę do 10 lat więzienia. Jeżeli proponowane zmiany w Kodeksie Karnym i Prawie o ruchu drogowym wejdą w życie, wiele kar zostanie zaostrzonych, ale wciąż w treści ustaw brakuje przestępstwa "zabójstwa drogowego".
Inny projekt ustawy dotyczącej takiego przestępstwa złożyli posłowie PiS pod koniec 2024 roku, ale w marcu br. został odrzucony przez Sejm. Miał tyle wad, że to było do przewidzenia, jednak pomysł nie umarł i ciągle krąży po sejmowych ławach. Czy to populizm? Na pewno, ale niewykluczone, że może mieć pozytywny efekt. Z jednej strony rząd chce zadowolić opinię publiczną, wyborców, którzy domagają się zakończenia bezkarności bandytów drogowych. Z drugiej opozycja może chcieć zdyskredytować koalicję za odrzucenie ich projektu. Z trzeciej, zamieszanie medialne, które wywołuje określenie "zabójstwo drogowe" może sprawić, że kierowcy, którzy dopuszczają się takiego potencjalnego przestępstwa, rzeczywiście zaczną się bać. W przypadku Francji zmiana przepisów ograniczyła się w praktyce do nazewnictwa, a sprawcom wciąż grozi taka sama kara, jak wcześniej. Może to wystarczy, bo bardziej przemówi do wyobraźni piratom drogowym?
Stop bandytom drogowym! Zrobimy wszystko, co w naszej mocy, żeby do tego doprowadzić. Przepisy wyszczególnią okoliczności wypadków związane z rażącym przekroczeniem prędkości czy prowadzenia pojazdów z zakazem. Jeżeli to spowoduje skutek śmiertelny, to będzie to przestępstwem z odrębnymi karami
– powiedział 7 stycznia 2025 r. Minister Sprawiedliwości Adam Bodnar.
Potworne wypadki powodowane przez kierowców rozwijających absurdalną prędkość, jeżdżących pod wpływem środków odurzających i recydywistów zdarzają się ciągle. Praktycznie nie ma spokojnego tygodnia na drogach. W czwartek 10 lipca 23-latek za kierownicą auta śmiertelnie ranił dwie osoby na motocyklu (45-letniego kierowcę i jego 13-letniego syna), bo jechał pod prąd. W samochodzie znaleziono mefedron i butelkę po alkoholu. Dzień później, 11 lipca inny kierowca SUV-a jadąc chodnikiem w Chełmnie, staranował grupę ludzi. Nawet w świetle obowiązujących przepisów prokuratura postawiła mu zarzut zabójstwa, no bo jak inaczej to nazwać?
Tragiczne i bulwersujące opinię publiczną zdarzenia drogowe to nie jest wyłącznie polski problem. Borykają się z nim m.in. Niemcy (rok temu za morderstwo dwóch osób Polka, która jechała 180 km/h, została tam skazana na dożywocie), ale prawnicy są raczej przeciwni wprowadzaniu do kodeksu karnego przestępstwa "zabójstwa drogowego". Dlaczego? Pozornie można odnieść wrażenie, że nie zależy im na poprawie bezpieczeństwa i pociągnięciu do odpowiedzialności osób, które powodują najgroźniejsze wypadki. Nic bardziej mylnego, ale ludzie, którzy potem muszą stosować prawo, wiedzą, jak skomplikowana jest rzeczywistość i obawiają się skutków proponowanej zmiany przepisów. Co właściwie się kryje pod określeniem "zabójstwo drogowe" według prawników?
Po pierwsze nie wiadomo, czy tak nazwane przestępstwo byłoby odrębną postacią zabójstwa (art 148 k.k.), czy kwalifikowaną postacią wypadku (art. 177 k.k.), co już na początku wywołuje zamieszanie. Ważniejsze, że określeniem "zabójstwo" przepisy nazywają czyny, w przypadku których nie ma żadnych wątpliwości, że ich sprawca chciał kogoś pozbawić życia. Taka sytuacja miałaby miejsce, gdyby zamiast posłużyć się bronią, ktoś zaczaił się na kogoś innego na parkingu i celowo potrącił go samochodem. W przypadku nawet skrajnie niebezpiecznej jazdy prokuratura musiałaby udowodnić zamiar zabójstwa, inaczej sprawca musi być uniewinniony. W praktyce to może być bardzo trudne. Co innego gdyby przestępstwo "zabójstwa drogowego" zostało opisane w kodeksie jako działanie nieumyślne. Wtedy dałoby się o nie oskarżyć sprawcę wypadku wywołanego skrajną brawurą nawet bez udowodnienia zamiaru zabójstwa. Różnice pomiędzy tymi dwoma określeniami tłumaczył dr Grzegorz Bogdan z Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Wtedy można by mówić o "zabójstwie drogowym" jak zabójstwie z zamiarem ewentualnym, czyli sytuacji, w której sprawca godzi się, że jego skrajnie niebezpieczne zachowanie, może mieć śmiertelny skutek. W polskiej praktyce prawnej już wcześniej zdarzało się, że prokuratura wnosiła o taką kwalifikację czynu w przypadku wypadku samochodowego, ale sąd ją odrzucał z powodu braku przesłanek. Tak było po wypadku w Jeleniej Górze, kiedy uczestnicy nielegalnych wyścigów potrącili śmiertelnie dwie osoby na przejściu dla pieszych. Dlatego prawnicy zgodnie twierdzą, że do nowego rodzaju czynu "zabójstwa drogowego" trzeba podchodzić ostrożnie, bo od jego definicji zależy późniejsza skuteczność przepisów. My "normalsi" często zapominamy, że prawo musi być nie tylko surowe i sprawiedliwe, ale przede wszystkim skuteczne w orzecznictwie. Żeby tak było, przepisy muszą być precyzyjne i logiczne.
Autor bloga Dogmaty Karnisty, prof. Mikołaj Małecki twierdzi, że już na gruncie obowiązujących przepisów da się w określonych sytuacjach postawić kierowcy zarzut zabójstwa w zamiarze ewentualnym, tak jak w przypadku zdarzenia z Jeleniej Góry. Taką kwalifikację czynu można odnieść do uczestników nielegalnych wyścigów, którzy na drogach publicznych zachowują się skrajnie nieodpowiedzialnie i brawurowo. Sąd mógłby wtedy wziąć pod uwagę, że tak zachowujący się kierowcy powinni brać pod uwagę ewentualną możliwość spowodowania wypadku, którego skutkiem będzie ciężki uszczerbek na zdrowiu albo śmierć.
Poza tym zwolennicy wprowadzenia przestępstwa "zabójstwa drogowego" zapominają, że bandyci za kierownicą nawet w obecnej rzeczywistości prawnej wcale nie są bezkarni, ale mimo to wciąż dopuszczają się skrajnie niebezpiecznych zachowań za kierownicą. Sprawca zderzenia z motocyklistami na ul. Wybrzeże Gdyńskie w Warszawie usłyszał zarzuty spowodowania wypadku śmiertelnego i ucieczki z miejsca zdarzenia i naruszenia zakazu prowadzenia pojazdów. Grozi za to kara od pięciu do 20 lat pozbawienia wolności, ale nawet taka perspektywa go nie przestraszyła. Czy podobnie będzie z "zabójstwem drogowym"? Wielu uznanych prawników sądzi, że zamiast niego powinniśmy wprowadzić nowy rodzaj przestępstwa: "rażącego zagrożenia niebezpieczeństwa w ruchu drogowym". Dzisiaj tego typu zachowanie jest zaledwie wykroczeniem, za które grozi w najgorszym razie grzywna do 30 tys. zł.