Stało się. Z chińskiej ekspansji na rynek samochodów ciężarowych w Rosji niewiele wyszło. Zamiast triumfalnego podboju rynku skończyło się na zapaści sprzedaży, ogromnych zapasach niesprzedanych chińskich ciężarówek i wpędzeniem firm leasingowych w tarapaty. Jak do tego doszło? Oto historia, która powinna być przestrogą nie tylko dla koncernów motoryzacyjnych.
Cofnijmy się do czasów sprzed otwartej rosyjskiej agresji na Ukrainę. To był jeszcze okres całkiem sensownego rozwoju przemysłu w Rosji wspomaganego zachodnimi inwestycjami. Zachód jeszcze wówczas wierzył, że z Rosją można zrobić dobry interes. W przypadku koncernów samochodowych oznaczało to takie partnerstwa jak Renault z Ładą (nowe Łady miały być odpowiednikami modeli Dacii) czy Mercedesa z Kamazem. Szczególnie Niemcy mocno liczyli na perspektywiczny rosyjski rynek, w którym transport drogowy odgrywa istotną rolę (oczywiście numerem jeden była i jest kolej na ogromnych obszarach Federacji Rosyjskiej).
Partnerstwo z Mercedesem oznaczało dla rosyjskiego Kamaza ogromny zastrzyk nowoczesnych technologii, których firmie bardzo brakowało. I tak oto Niemcy zainwestowali w rozwój nowej gamy ciężarówek. I to na poważnie! Pierwszym owocem był Kamaz K5, który powstał na bazie Mercedesa Actros czwartej generacji. Pierwsze egzemplarze pokazano jesienią 2021 r. Na pół roku przed inwazją Kamaz zyskał ciężarówkę z nowoczesną kabiną Mercedesa i techniką od niemieckich dostawców (silniki diesla o pojemności 12 l dostarczał Liebherr a skrzynie biegów słynny ZF). Pojawiła się technika wtrysku Common Rail (Bosch) i oczyszczania spalin na miarę Euro 5. Całość okazała się na tyle dopracowana, że jeden z prototypów odbył trasę przez Białoruś do Niemiec (tam i z powrotem). Producent nie krył dumy, gdy okazało się, że podróż odbyła się bez awarii i problemów.
Rynek docenił nową ciężarówkę. Kamaz i Mercedes długo jednak nie cieszyli się współpracą. Po rozpoczęciu rosyjskiej agresji na Ukrainę Mercedes wycofał się z rynku, a Kamaz został z nowoczesną ciężarówką, której nie był w stanie dalej produkować. Wraz z Mercedesem odeszli wszyscy kluczowi zachodni dostawcy. Rosjanom nie pozostało nic innego jak poszukiwania alternatywnych dostawców. A takich nie brakowało w Chinach.
Kamaz znalazł się w tarapatach. Firma technologicznie cofnęła się do czasów ZSRR (produkcja modeli samochodów z przestarzałej rodziny K3). Chińska pomoc nadeszła na tyle, że Rosjanom udało się zmodernizować stare ciężarówki K3 na miarę tego co przed laty Daewoo zrobiło z Polonezem. W przypadku najnowszej serii K5 od Mercedesa Chińczyki dostarczyli swoje zamienniki (większy silnik diesla, elektronika, deska rozdzielcza, skrzynia biegów, itd.) a lokalne huty stal do budowy kabin. Z pozoru wszystko powinno wrócić do normy. Wyszło jednak inaczej.
Kamaz musiał zmierzyć się z realizacją dostaw dla wojska, co oznaczało stopniowe oddawanie rynku cywilnego. A ten także potrzebował nowych ciężarówek. Lukę po zachodnich firmach jak i częściowym wycofaniu Kamaza błyskawicznie zajęli Chińczycy. A ich tempo można porównać do prawdziwej inwazji. W ciągu jednego roku zdobyli ponad 60 proc. udziałów w rynku. W niektórych segmentach (np. wywrotki) sięgnęli nawet 75 proc.! W czołówce znalazły się takie marki jak Sitrak i FAW.
Branża transportowa w Rosji właściwie nie miała wyboru – albo nowy chiński pojazd od ręki albo długie oczekiwanie na przestarzałego Kamaza zbudowanego z chińskich części. I tak oto chińskie ciężarówki szybko zdominowały szlaki transportowe w Federacji Rosyjskiej. Zależnie od przewoźnika udział chińskich pojazdów w całym taborze sięgnął od 20 proc. do nawet 60 proc. Znamienne, że przed 2022 r. było to średnio ledwie 2 proc.!
Wielki sukces szybko zmienił się w bolesną porażkę. Dość nieoczekiwanie Chińczyków dotknął krach (w 2025 r. sprzedaż marek z Chin siadła o 66,5 proc.!). Nie dość, że rynek skurczył się o 29,7 proc. (trzy pierwsze miesiące 2026 r.) to jeszcze sprzedaż nowych chińskich ciężarówek załamała się na dobre. Sitrak zaliczył wielki cios. Sprzedaż spadła o 70 proc. FAW zanotował spadek o 31 proc. Najmniej stracił Kamaz. To ledwie 8 proc. I tak oto udział chińskich marek spadł z 70 do 53 proc. Skąd taka zapaść?
Według analiz Autostat Chińczycy przeszarżowali z dostawami (u dealerów zalegają jeszcze niesprzedane modele z 2024 r.) i nie zadbali o odpowiednią jakość produktów (przewoźnicy narzekali na wysoką awaryjność i problemy z naprawami). Nabywcy skarżyli się na liczne problemy z elektroniką, silnikami, hamulcami a nawet elementami nadwozia. Rosjan dotknął także problem z obsługą serwisową. Na naprawy i części zamienne trzeba było czekać miesiącami. W 2025 r. doszło wręcz do tego, że Rosstandart cofnął homologacje dla kilku modeli ciężarówek Dongfeng, FAW, Foton i Sitrak z powodu poważnych problemów z hamulcami i układem kierowniczym. Sprzedaż zakwestionowanych modeli została zakazana w Federacji Rosyjskiej (dobry przykład tego jak państwo interweniowało w celu ochrony krajowego przemysłu).
Na dodatek firmy musiały się zmierzyć z wysoką utratą wartości. Przeceny niesprzedanych pojazdów tylko pogłębiły problem. Wedle serwisu 40ton trzyletnie Sitraki z przebiegami ok. 400 tys. km można kupić niemal za bezcen (1/3 ceny nowego egzemplarza). Co gorsza na rynek trafiło mnóstwo używanych egzemplarzy masowo zwracanych (szacunki to nawet 50 000 egz.) do firm leasingowych (wedle Kommiersanta zapasy są tak duże, że wystarczą na cały rok).
Z problemem wysokiej utraty wartości mierzy się także Kamaz. Okazało się, że najnowszy model K5 opracowany z Mercedesem to znacznie lepsza konstrukcja od wersji przygotowanej wspólnie z chińskimi kooperantami. Według informacji serwisu 40ton w cenie 2-letniego samochodu z małym przebiegiem i chińskimi podzespołami można kupić pięcioletni egzemplarz (zbudowany z niemieckich komponentów) z przebiegiem 700 tys. km. A to nie koniec.
Pozostaje jeszcze zagospodarowanie luki po ciężarówkach chińskich masowo zwracanych do firm leasingowych. Dość nieoczekiwanie odrodził się rynek używanych zachodnich ciężarówek, które od lat są bardzo cenione w Rosji. W ramach importu równoległego ściągane są modele znanych producentów. W czołówce są pojazdy Volvo, MAN, Scania i Mercedes. Ale nie tylko one. Dobry interes robią także Białorusini. Sprzedaż pojazdów marki MAZ utrzymuje się na podobnym, dobrym poziomie i przewyższa zachodnią konkurencję. Ot nieoczekiwany sukces Łukaszenki na wygłodniałym rosyjskim rynku. Czy to tylko tymczasowy trend? To wciąż otwarta kwestia. Wciąż bowiem wiele jest w chińskich rękach. Trudno uwierzyć, by tak łatwo oddali niemały rynek.