W kolejnych latach kierowcy mogą zapłacić za paliwo znacznie więcej niż dziś. Według prognoz ceny mogą sięgnąć nawet 10,61 zł za litr benzyny, 11,37 zł za litr oleju napędowego oraz 7,30 zł za litr LPG. Jednym z głównych czynników wzrostu kosztów ma być rozszerzenie unijnego systemu handlu emisjami na kolejne sektory gospodarki.
Unia Europejska przygotowuje szeroki pakiet regulacji klimatycznych, których celem jest ograniczenie zmian klimatu oraz redukcja emisji gazów cieplarnianych. Jednym z kluczowych instrumentów jest Unijny System Handlu Uprawnieniami do Emisji, czyli UE ETS, funkcjonujący na podstawie dyrektywy 2003/87/WE. Mechanizm ten opiera się na zasadzie, że podmioty emitujące gazy cieplarniane muszą posiadać odpowiednie uprawnienia do ich wprowadzania do atmosfery.
System obejmuje m.in. elektrownie, energochłonne gałęzie przemysłu, lotnictwo w obrębie Unii Europejskiej, Europejskiego Obszaru Gospodarczego i Szwajcarii, a także transport morski. Rozliczeniu podlegają emisje dwutlenku węgla CO2, podtlenku azotu N2O, perfluorowęglowodorów oraz metanu. W praktyce przedsiębiorstwa muszą kupować lub otrzymywać przydziały uprawnień odpowiadające ilości emitowanych gazów, a ich cena wpływa na koszty prowadzenia działalności. Obecnie jedna tona emisji CO2 kosztuje około 77 euro.
Czwarty etap systemu zakłada, że do 2030 r. emisje gazów cieplarnianych w Unii Europejskiej spadną o 62 proc. w porównaniu z poziomem z 2005 r. Regulacje te są jednym z filarów europejskiego Zielonego Ładu, którego celem jest transformacja gospodarki w kierunku niskoemisyjnym.
Kolejnym etapem zmian będzie rozszerzenie systemu na nowe obszary gospodarki, w tym sektor transportu i ogrzewania budynków. Rozwiązanie określane jako ETS-2 ma zostać wdrożone od 2027 r., a państwa członkowskie muszą wprowadzić odpowiednie przepisy do krajowego porządku prawnego. Brak implementacji dyrektywy może skutkować sankcjami finansowymi dla danego kraju.
Nowy system może szczególnie silnie oddziaływać na Polskę, gdzie duża część gospodarstw domowych korzysta z paliw kopalnych zarówno w transporcie, jak i przy ogrzewaniu. Skutki będą odczuwalne bezpośrednio poprzez wyższe ceny paliw i energii, a także pośrednio w postaci wzrostu kosztów usług transportowych czy produkcji towarów.
Według prognoz dodatkowe obciążenia wynikające z ETS-2 mogą w przyszłości zwiększyć ceny paliw. Szacuje się, że w 2030 r. litr oleju napędowego może być droższy o 0,65 zł, benzyny Pb95 o 0,54 zł, a LPG o 0,38 zł. W kolejnych latach skala podwyżek może być jeszcze większa. W 2040 r. wzrost kosztów dla diesla szacowany jest na 3,41 zł za litr, dla benzyny na 2,84 zł, a dla LPG na 1,99 zł. Z kolei w 2050 r. podwyżka może sięgnąć odpowiednio 5,77 zł dla oleju napędowego oraz 4,80 zł dla benzyny i LPG.
W takim scenariuszu ceny na stacjach mogłyby osiągnąć poziomy uznawane dziś za bardzo wysokie, czyli około 10,61 zł za litr benzyny, 11,37 zł za litr oleju napędowego oraz 7,30 zł za litr autogazu.
Wprowadzenie nowych regulacji budzi obawy związane z kosztami dla obywateli, dlatego Unia Europejska planuje uruchomienie instrumentów wsparcia. Jednym z nich jest Społeczny Fundusz Klimatyczny o wartości 86,7 mld euro, który ma pomóc gospodarstwom domowym, mikroprzedsiębiorstwom oraz użytkownikom transportu w przystosowaniu się do rosnących cen energii i paliw.
Środki z funduszu mogą być przeznaczone m.in. na poprawę efektywności energetycznej budynków, inwestycje w odnawialne źródła energii czy rozwój transportu niskoemisyjnego. Wsparcie ma złagodzić skutki transformacji energetycznej, która jest jednym z najważniejszych elementów unijnej polityki klimatycznej.
Jednocześnie eksperci podkreślają, że wdrożenie nowych regulacji jest skomplikowane i wymaga zmian w wielu sektorach gospodarki. W Polsce trwają prace nad przygotowaniem odpowiednich przepisów, ponieważ ich przyjęcie jest konieczne nie tylko ze względu na zobowiązania wobec Unii Europejskiej, ale także w kontekście dostępu do unijnych środków finansowych wspierających transformację energetyczną.