Dlaczego samochody elektryczne sprzedają się tak kiepsko? Wcale nie chodzi o to, że Polacy nie lubią takich aut, tylko o to, że ich na nie nie stać. Średnia cena nowego elektryka oferowanego na polskim rynku w 2024 roku wynosi ponad 312 tys. zł. Nawet biorąc pod uwagę, że zawyżyły ją luksusowe modele, łatwo dojść do wniosku, że takie samochody są po prostu za drogie. Drugim hamulcem rozwoju jest niedostateczna infrastruktura. W Polsce jest coraz więcej ładowarek do elektryków, ale sieć ma sporo problemów. Po pierwsze, rozwija się nierównomiernie, przez co wciąż na mapie są białe plamy. Po drugie, proporcje szybkich punktów ładowania (DC) i wolnych (AC) są niewłaściwe. Przez to coraz łatwiej pokonywać takimi samochodami trasy, ale trudno żyć z nimi na co dzień, jeśli ktoś nie ma garażu z "wallboksem". Gdyby rząd chciał przyspieszyć ich sprzedaż, powinien przeznaczyć środki na wyrównanie cen samochodów na prąd ze spalinowymi oraz stymulację rozwoju sieci ładowania.
Mimo że w 2024 r. prawdopodobnie będziemy mieli do czynienia z utrzymaniem poziomu sprzedaży samochodów elektrycznych na polskim rynku z poprzedniego roku, chodzi o nieduże liczby i znikomy udział w rynku nowych aut. Program Mój Elektryk 2.0 mógłby temu zaradzić, ale raczej nic z tego nie będzie. Podstawowe informacje na jego temat są obiecujące, ale to mylące pozory. Do rozdania jest 1,6 mld zł, a maksymalna dopłata może wynieść aż 40 tys. zł. Potem się dowiadujemy, że maksymalna cena samochodu została utrzymana na poziomie 225 tys. zł, mimo że wiele aut elektrycznych kosztuje znacznie więcej. Przecież w tym programie chodzi o zwiększenie konkurencyjności rynkowej samochodów na prąd, a nie tylko obniżenie progu wejścia w ekskluzywny krąg ich kierowców. W efekcie dużo bardziej majętnych osób wybierze auto z silnikiem spalinowym, bo to się opłaca, a wielu klientów o niższych dochodach i tak nie kupi elektryka, mimo dopłat. Wszelkie nowinki techniczne początkowo cieszą się popularnością wśród bogatszych klientów. Dopiero potem dzięki nim, znacząco tanieją, a wtedy ich popularność lawinowo rośnie. Tak było z komputerami, telefonami komórkowymi i tak samo jest z elektrykami.
Drugim problemem Mojego Elektryka 2.0 jest demagogiczny bonus za zezłomowanie samochodu spalinowego w wysokości aż 10 tys. zł. Tylko po jego uwzględnieniu dopłata może osiągnąć maksymalny poziom. Jak wielu kierowców rozważających zakup nowego auta w cenie 150-300 tys. zł jednocześnie jest właścicielami samochodów nadających się na złom? Założę się, że ta liczba jest znikoma. Taki warunek może jedynie być zachętą do nadużyć, bo legalnie prawie nikt nie będzie w stanie z niego skorzystać. Natomiast złomowanie sprawnego i wartościowego samochodu spalinowego zwykle nie ma sensu z innego powodu: jazda nim przez kolejne kilka lat będzie skutkować niższym śladem węglowym, niż zamiana na nowego elektryka. Co innego, gdyby został na rynku, ale zmienił właściciela.
Niezrozumiałe jest też wykluczenie z dopłat zeroemisyjnych samochodów dostawczych, ale prawdziwy gwóźdź do trumny programu Mój Elektryk 2.0 stanowi kolejny zapis. Wprawdzie fundusz ma zostać rozdysponowany pomiędzy osoby prywatne i firmy, ale... tylko jednoosobowe. To znaczy, że o dopłatę do zakupu, leasingu lub najmu mogą starać się osoby fizyczne (w tym prowadzące działalność gospodarczą), ale nie spółki, które użytkują ponad 70 proc. nowych aut w Polsce. Prawdopodobnie program Mój Elektryk 2.0 miał zmienić te proporcje, ale w praktyce tak nie zadziała. Wbrew pozorom, jeśli nowe samochody kupują firmy, to też dobrze. Po kilku latach trafiają na prywatny rynek i powiększają polski park samochodowy.
Na te wszystkie błędy zwraca uwagę prezes Polskiego Stowarzyszenia Nowej Mobilności (PSNM) Maciej Mazur, który jest rozczarowany ostatecznym kształtem nowego narzędzia promocji samochodów elektrycznych. Zdaniem większości specjalistów taki program zahamuje ich sprzedaż i to w momencie, kiedy poprzedni program Mój Elektryk zaczął nabierać rozpędu i cieszyć się coraz większym powodzeniem. Niestety wtedy wyczerpała się pula funduszy przeznaczonych na dofinansowanie zakupów takich elektrycznych aut przez firmy. Fundusze dla osób fizycznych nie zostały w całości wykorzystane. Co gorsze, zapisów programu Mój Elektryk 2.0 nie da się szybko zmienić, nawet gdyby urzędnicy Ministerstwa Klimatu i Środowiska poszli po rozum do głowy. Dlatego najprawdopodobniej pieniądze z Krajowego Programu Odbudowy przeznaczone na ten cel nie zostaną wykorzystane i przepadną.
W programach promocji samochodów elektrycznych nie chodzi o ratowanie koncernów motoryzacyjnych, tylko o przyspieszenie transformacji, która jest nieunikniona. Chodzi o przestawienie indywidualnego transportu na środki, które zużywają do 70 proc. energii niż dotychczas. W skali globalnej to ogromna oszczędność i mniejsze ryzyko emisji. Poza tym elektryki nie trują nas, ani nie zanieczyszczają bezpośrednio środowiska. Przez cały czas ponosimy rozmaite wysokie koszty korzystania z silników spalinowych i wydobywania paliw kopalnych. Z tego powodu producenci samochodów zaczną w 2025 roku płacić potężne kary, jeśli przekroczą nowy bardziej restrykcyjny poziom emisji. Wielu z nich, jeśli nie uzyska wymaganego w miksie modelowym udziału samochodów niskoemisyjnych, przerzuci ten koszt na klientów.
Wszystkie unijne mechanizmy zostały tak skonstruowane, że praktycznie nie ma od tej zmiany w Europie odwrotu. Możemy tylko przejść ją mniej lub bardziej boleśnie. Wybór zależy między innymi od formy takich programów, jak Mój Elektryk. W całym 2024 roku w Polsce sprzeda się około 16,5 tys. samochodów elektrycznych (BEV), czyli prawie tyle samo, co w poprzednim roku. To 3,1 proc. całkowitej sprzedaży nowych aut na naszym rynku, przy średniej unijnej wynoszącej około 15 proc. Program Mój Elektryk 2.0 ma wystartować w lutym 2025 roku.