Krakowskie drogi, komunikacja miejska i Strefa Czystego Transportu stały się jednymi z ważniejszych tematów kampanii przed wyborami prezydenta Krakowa. Trudno się temu dziwić, bo bunt przeciwko wprowadzonej przez poprzednie władze Strefie Czystego Transportu stał się "gwoździem do trumny" politycznej kariery Aleksandra Miszalskiego. Tym bardziej krakowianie (i nie tylko) są ciekawi, jaki pomysł na krakowskie SCT i kwestie transportu mają pretendenci do objęcia schedy po odwołanym prezydencie.
Jak się okazuje, kandydaci mają zupełnie różne pomysły na to, jak powinien wyglądać transport w Krakowie. Jedni chcą przede wszystkim budować tramwaje i metro, inni drogi, mosty i parkingi. Różnice widać też przy buspasach, cenach biletów i przyszłości wspomnianej SCT.
Wszyscy kandydaci odpowiedzieli na taki sam zestaw dziesięciu pytań przygotowanych przez Krakowską Organizację Transportową i opublikowanych przez lokalny serwis LoveKraków. Pytania były konkretne: metro czy premetro, tańsze bilety czy więcej kursów, co zrobić z buspasami, jakie inwestycje uznać za najważniejsze i jak podzielić przestrzeń między samochody, pieszych i rowerzystów. Dzięki temu widać dokładnie pomysł na zakorkowany i mało bezpieczny komunikacyjnie Kraków.
Choć poza ogólnymi hasłami, trudno tu o konkrety, to ankieta pokazała wyjątkową zgodność w jednej kwestii. W sprawie metra kandydaci są znacznie bliżej siebie, niż można by się spodziewać. Większość chce kontynuować przygotowania do budowy podziemnej kolei. Spór zaczyna się dopiero przy pytaniu, co zrobić wcześniej i na co wydać pieniądze, zanim metro rzeczywiście powstanie.
Michał Drewnicki chce kontynuować przygotowania do budowy metra, ale jednocześnie mocno stawia na kolej aglomeracyjną. W jego odpowiedziach pojawia się koncepcja kolei jako krakowskiego "miejskiego metra". Wśród najważniejszych inwestycji wymienia domknięcie ringu kolejowego, łącznicę na Żabińcu i tory do Batowic. Obok tego chce dokończenia brakujących arterii międzydzielnicowych, m.in. Tras Ciepłowniczej, Nowobagrowej, Pychowickiej i Zwierzynieckiej.
Łukasz Gibała również nie rezygnuje z metra, ale znacznie ostrożniej mówi o jego realizacji. W pierwszej kolejności chce audytu obecnego projektu, przygotowania dokumentacji i decyzji środowiskowej, a dopiero później szukania pieniędzy na budowę. Jednocześnie proponuje tzw. superlinie autobusowe, które w godzinach szczytu miałyby kursować co pięć minut, a poza szczytem co dziesięć. Do tego dochodzi deklaracja zamrożenia cen biletów przez całą kadencję i przywrócenia biletu 20-minutowego. W przypadku dużych inwestycji drogowych Gibała chce natomiast ponownie przeanalizować Trasę Pychowicką i Zwierzyniecką.
Daria Gosek-Popiołek także popiera kontynuowanie prac nad metrem, ale nie chce, żeby wielka inwestycja stała się wymówką dla odkładania rzeczy, które można zrobić szybciej. Wśród najważniejszych zadań wymienia przede wszystkim rozbudowę sieci tramwajowej, w tym połączenia z Klinami, Złocieniem oraz między Cichym Kącikiem i Azorami. Kandydatka skłania się na poświęcenie budowy Tras Pychowickiej i Zwierzynieckiej, na rzecz dofinansowania krakowskiej komunikacji zbiorowej. Jej pomysł na buspasy jest wyraźny: tam, gdzie ma to sens, mogą powstawać kosztem pasów dla samochodów.
Podobny kierunek proponuje Aleksandra Owca. Metro uważa za potrzebne, ale chce przygotować je na przyszłość, równocześnie inwestując w tramwaje i kolej. W jej odpowiedziach pojawiają się Azory i Kliny, wspólny bilet łączący kolej z komunikacją miejską oraz lepsze wykorzystanie istniejącej infrastruktury kolejowej. Co ważne, nie chce zwiększać sieci buspasów za wszelką cenę, ale dopuszcza zabieranie przestrzeni samochodom tam, gdzie jest to uzasadnione. Przy Trasach Pychowickiej i Zwierzynieckiej proponuje natomiast ponowne przeanalizowanie ich skali i obecnej formy.
Monika Piątkowska stawia metro na pierwszym miejscu. Jej zdaniem Kraków podjął już decyzję i powinien przejść z dyskusji do realizacji. Równolegle chce rozwijać tramwaje na Azory, Kliny i Złocień. Wśród jej pomysłów znalazł się również stały zespół odpowiedzialny za płynność ruchu i koordynowanie remontów, tak, aby kilka inwestycji, prowadzonych jednocześnie, nie paraliżowało jednej części miasta.
Sławomir Pietrzyk również opowiada się za klasycznym metrem, ale nie chce się z nim spieszyć. Wcześniej chciałby rozwijać tramwaje, korzystając m.in. z funduszy unijnych i partnerstwa publiczno-prywatnego. Jego propozycja wyróżnia się przede wszystkim pomysłem na nowy system biletowy. Zamiast rozliczania przejazdu według czasu chce wprowadzić bilety zależne od liczby przejechanych przystanków oraz podział Krakowa na strefy, które w większym stopniu obciążałyby osoby przyjeżdżające do miasta.
Najbardziej samochodową wizję przedstawia Michał Klimek. Nie widzi sensu w budowie metra, które według niego zbyt mocno obciąży budżet miasta. Zamiast tego proponuje trzy nowe mosty, poszerzanie miejskich arterii, zwiększenie liczby miejsc parkingowych i zmianę organizacji ruchu. Chce także ograniczenia buspasów i większego otwarcia miejskiego transportu na prywatne krakowskie firmy.
Jan Hoffman, który wycofał się już z wyborów, deklarował kontynuowanie przygotowań do metra, ale jednocześnie chciał mocno postawić na tramwaje. Wskazywał m.in. Kliny, Złocień i przedłużenie linii na Piastów. Był też zwolennikiem utrzymania mieszanego modelu przewozów, z MPK i prywatnymi operatorami.
No i dochodzimy do clou całego zamieszania, czyli pytania o przyszłość krakowskiej Strefy Czystego Transportu. Tu warto jednak nadmienić, że z badania przygotowanego przez Fundację More in Common Polska dla Polityki Insight wynika, że tylko 26 proc. uczestników referendum wskazało powód swojej decyzji za odwołaniem prezydenta Miszalskiego, wprowadzenie do Krakowa SCT. Częściej wymieniano podwyżki cen biletów komunikacji miejskiej, zadłużenie miasta, ogólne niezadowolenie z kierunku jego rozwoju oraz nepotyzm w miejskich spółkach. Co ciekawe z badania wynika, że aż 72 proc. badanych chce strefy, ale najczęściej oczekuje zmian jej sposobu funkcjonowania lub zmiany obszaru obowiązywania.
Warto przypomnieć, że strefa obowiązuje w mieście od 1 stycznia 2026 roku. Aktualnie obejmuje około 60 proc. powierzchni Krakowa. Obecne przepisy dopuszczają do niej m.in. samochody benzynowe wyprodukowane od 2005 r. i diesle od 2014 r. Dla części pojazdów niespełniających wymagań przewidziano opłaty za wjazd. Od 1 stycznia 2027 r. stawka dzienna ma wzrosnąć z 5 do 15 zł, a miesięczny abonament ze 100 do 250 zł. A jaki mają na nią pomysł kandydaci na prezydenta Krakowa?
Michał Drewnicki chce ją zlikwidować. Jeśli przepisy nie pozwolą na to od razu, zapowiada ograniczenie jej do prawnego minimum, czyli ścisłego centrum, a następnie całkowite zniesienie po spełnieniu określonych warunków. Podobnie Michał Klimek chce natychmiast ograniczyć SCT do płyty Rynku Głównego. Jan Hoffman proponował obszar w rejonie Plant.
Sławomir Pietrzyk także chce rozpocząć od Plant, a później ewentualnie rozszerzyć strefę do Alej Trzech Wieszczów. Łukasz Gibała natomiast nie chce sam przesądzać o jej ostatecznym kształcie. Proponuje przygotowanie strefy od nowa i referendum, w którym mieszkańcy mieliby zdecydować po przedstawieniu im wcześniej bilansu kosztów i korzyści.
Monika Piątkowska również chce ograniczyć obecną strefę, ale znacznie mniej. Jako punkt wyjścia wskazuje obszar wewnątrz drugiej obwodnicy. Ewentualne dalsze rozszerzanie miałoby wynikać z danych, konsultacji i rzeczywistych potrzeb mieszkańców. Aleksandra Owca nie chce ani radykalnego zmniejszania, ani zaostrzania SCT. Jej zdaniem granice strefy powinny zostać lepiej dopasowane do przystanków, pętli i parkingów Park&Ride.