Rządowy CPN, czyli "Ceny Paliwa Niżej", kierowcy już znają. W sierpniu obowiązywała pierwsza odsłona programu, w ramach której obniżono VAT na paliwa z 23 do 8 proc. Premier Donald Tusk zapowiadał wtedy spadek cen o około 90 groszy do ponad złotówki na litrze. Program miał obowiązywać od 17 do 31 sierpnia. Teraz rząd chce wrócić do niego w kolejnej wersji, ale najpierw musi znaleźć pieniądze na jej sfinansowanie.
I tutaj zaczyna się cała awantura. Rząd chce, żeby pieniądze pochodziły z podatku od nadzwyczajnych zysków firm paliwowych. Pierwsza ustawa w tej sprawie została uchwalona w lipcu, ale Karol Nawrocki skierował ją do Trybunału Konstytucyjnego w ramach kontroli prewencyjnej. Odpowiedzią rządu jest nowy projekt, który 15 września trafił do Sejmu. Tak naprawdę jest to praktycznie klon wcześniejszego rozwiązania. W piątek 18 września Sejm go przyjął, a więc ustawa trafi teraz do Senatu.
Pomysł rządu jest dość prosty. Firmy paliwowe miałyby zapłacić 60-procentowy podatek, ale nie od całego zysku. Danina obejmowałaby tylko określoną nadwyżkę ponad poziom uznany za normalny. Punktem odniesienia ma być średnia marża z 2025 r., powiększona o 20 proc., a podatek byłby pobierany od tego, co przedsiębiorstwo zarobi ponad tak ustalony poziom. Przepisy dotyczą okresu od marca do grudnia 2026 r.
Według założeń rządu rozwiązanie ma przynieść około 4 mld zł. To właśnie te pieniądze mają pomóc sfinansować kolejną odsłonę CPN i działania osłonowe związane z wysokimi cenami paliw. Rząd przekonuje więc, że firmy, które w okresie kryzysu osiągają nadzwyczajne zyski, powinny częściowo podzielić się nimi z państwem, a zebrane środki wrócą do kierowców w postaci tańszego paliwa.
Prezydencka propozycja zakłada z kolei ustawowe ograniczenie marż koncernów paliwowych. Chodzi o wprowadzenie limitów dotyczących marży rafineryjnej, importowej i hurtowej. Do tego dochodzi pełne zwolnienie sprzedaży detalicznej paliw z podatku od sprzedaży detalicznej do 31 marca 2027 r. oraz możliwość elastycznego obniżania stawek akcyzy przez ministra finansów.
Według Kancelarii Prezydenta takie rozwiązania miałyby obniżyć ceny paliw na stacjach od 1,7 do nawet 2,6 zł na litrze. To jednak wyliczenie przedstawione przy prezentacji założeń projektu, a nie kwota gwarantowana. Ostateczny efekt zależałby między innymi od tego, jak zostaną skonstruowane limity marż i w jakim stopniu niższe obciążenia przełożą się na ceny dla kierowców.
Różnica między obiema propozycjami jest więc zasadnicza. CPN zakłada, że państwo najpierw zbierze dodatkowe pieniądze od firm paliwowych, a później wykorzysta je do obniżenia kosztów paliwa. PKN chce natomiast ograniczyć marże i część podatków już na etapie sprzedaży. W jednym przypadku pieniądze mają najpierw trafić do budżetu, w drugim budżet ma z części wpływów zrezygnować.
Na tym etapie trudno jednak mówić o przewadze któregoś z pomysłów, bo oba są elementem trwającego procesu legislacyjnego. Rządowy projekt został przyjęty przez Sejm i trafił do Senatu. Prezydencka inicjatywa została natomiast dopiero zapowiedziana i ma zostać skierowana do parlamentu.
Dla kierowcy cała historia jest dość skomplikowana. Każda ze stron mówi o obniżeniu cen paliw, ale chce dojść do tego inną drogą. Chodzi o miliardy złotych, sposób finansowania pomocy dla kierowców i o to, kto ostatecznie poniesie koszt tańszego paliwa. Niestety, na razie zarówno PKN jak i CPN istnieją przede wszystkim na papierze i stają się kolejną odsłoną przepychanki politycznej. Prawda jest jednak taka, że czym dłużej ona potrwa tym nasze rachunku zamiast spadać przy dystrybutorze, będą rosły.