Polska obsługuje zewnętrzne granice Unii Europejskiej. To za ich sprawą kierowca może wyjechać ze strefy Schengen w kierunku Ukrainy i Białorusi. Przejścia graniczne z tymi krajami cieszą się ogromną popularnością. Średnio każdego dnia odprawianych na nich jest od 20 do 25 tysięcy pojazdów.
Kontrola dokumentów, a czasami także kontrola pojazdów. Takie procedury potrafią trwać naprawdę długo. Dlatego przed przejściami tworzą się potężne kolejki. Polski rząd ma zatem pomysł na ich ograniczenie. Ministerstwo Finansów przygotowało projekt zmian w Prawie celnym oraz ustawie o Krajowej Administracji Skarbowej. Kluczowym punktem nowelizacji jest stworzenie elektronicznego systemu kolejkowego, do którego pojazdy będą się wpisywały jeszcze przed dotarciem w rejon granicy.
Nowe zasady obejmą cały ruch towarowy realizowany przez samochody ciężarowe. DMC pojazdu nie będzie tu miało żadnego znaczenia. Liczyć się ma wyłącznie cel przejazdu przez granicę. Każdy transport trzeba będzie zarejestrować w elektronicznym systemie, a konkretnie Platformie Usług Elektronicznych Skarbowo-Celnych, czyli PUESC.
PUESC dla ruchu tranzytowego przez granice obsługiwać będzie wersja na komputery stacjonarne oraz aplikacja przeznaczona na urządzenia mobilne. Kierowca lub przewoźnik przed dotarciem pojazdu do granicy będzie rezerwował dla niego wirtualne miejsce w kolejce na konkretną datę. Taki model ma zredukować korki przed przejściami granicznymi. W końcu pojawią się przed nimi tylko te pojazdy, które zostały zakolejkowane do przekroczenia granicy.
Elektroniczna kolejka może stanowić naprawdę dobry pomysł. Szczególnie że znane są przypadki, w których przed przejściami z Ukrainą i Białorusią ustawiały się kilometry ciężarówek. Rekord padł prawdopodobnie w grudniu 2023 roku, gdy przed przejściem granicznym z Ukrainą w Dorohusku ustawiła się kolejka pojazdów o długości aż 70 kilometrów. Kierowcy musieli wówczas spędzić w oczekiwaniu na odprawę nawet ponad cztery doby.
Nowy pomysł Ministerstwa Finansów wzbudza kontrowersje tylko z jednego powodu. Otóż elektroniczna rezerwacja miejsca miałaby się odbywać za opłatą. Ta wynosiłaby równe 20 złotych i kierowca lub przewoźnik musiałby ją wnieść elektronicznie.
Resort tłumaczy, że opłata to rodzaj dwojakiej zachęty dla kierowców ciężarówek. Po pierwsze, ma sprawić, że ograniczone zostanie zjawisko rezerwowania terminów na zapas. Tak, aby nie blokować kolejki dla innych pojazdów. Po drugie, opłata ma zachęcać kierujących do wykorzystywania rezerwowanych terminów. Jeżeli ciężarówka nie pojawi się w zarezerwowanym miejscu o czasie, pieniądze nie zostaną zwrócone.
Elektroniczne rezerwacje miejsca na przejściach granicznych będą się odbywać w trzech trybach: standardowym, priorytetowym i uzupełniającym. Drugi nie będzie wymagać np. wyższej opłaty, a ma zależeć wyłącznie od typu ładunku. Priorytetowa odprawa ma przysługiwać pojazdom przewożącym m.in. żywe zwierzęta, szybko psującą się żywność, materiały niebezpieczne, pomoc humanitarną i krew. Inny transport wpisujący się na tę rezerwację nie zostanie przepuszczony przez granicę.
Tryb uzupełniający będzie przeznaczony dla transportów, dla których rezerwacja zostanie dokonana dla konkretnego przejścia granicznego, ale bez preferowanego terminu. W takim przypadku auto zostanie automatycznie przydzielone do terminu i wpisane na koniec kolejki aut oczekujących na odprawę.
Przepisy w zakresie elektronicznej rezerwacji miejsc na przejściach granicznych zewnętrznych dla UE w Polsce wejdą w życie 1 lutego 2027 roku. Kierowcy będą mieli jednak miesiąc na zapoznanie się z systemem i sposobem jego działania. Obowiązkowe rezerwacje zaczną bowiem obowiązywać dopiero 1 marca 2027 roku.