Najbardziej znany samochód produkowany w Niemieckiej Republice Demokratycznej (NRD)? Gdy zapytasz starszego kierowcę ciężarówki to pewnie wspomni o marce Robur. W przypadku samochodów osobowych jest bardzo prawdopodobne, że usłyszysz o marce Trabant, czyli słynnej mydelniczce. Łatwo przy tym o wrażenie, że Trabant na dobre spycha w zapomnienie inną motoryzacją ikonę wschodnich Niemiec – Wartburga. A ten przez lata pełnił rolę najbardziej prestiżowego produktu motoryzacyjnego ówczesnego przemysłu. Wartburgami jeździli nie tylko wybrańcy w NRD, ale także wszelkie służby.
W czerwcu 2026 r. miłośnicy Wartburga mają co świętować. 60 urodziny obchodzi ostatni model niemieckiej marki. To Wartburg 353, którego pokazano światu w czerwcu 1966 r. Za jego projekt był odpowiedzialny Hans Fleischer, który swoje motoryzacyjne szlify zdobywał jeszcze przed wojną w zakładach BMW. Zaczynał od stanowiska ślusarza a skończył w biurze konstrukcyjnym skąd został zmobilizowany i trafił na front. Po wojnie wrócił do branży i znalazł zatrudnienie w fabryce samochodów w Eisenach. Tej, która w przyszłości zajmie się produkcją Wartburgów.
Gdy w połowie lat 60 powstawał Wartburg 353 powoli kończyła się epoka baroku w stylizacji samochodów. Fleischer postawił na modne wówczas kanciaste nadwozie i duże prostokątne reflektory. Na tle ówczesnego Forda Cortina, Opla Kadetta A, Renault 8 czy Volkswagena Typ 3 samochód z NRD wyglądał zaskakująco dobrze. Co więcej wyróżniał się ciekawą konstrukcją. Samochód zbudowano na ramie, która kończyła się na wysokości tylnej osi. Z czasem okazało się, że był to niefortunny pomysł co szczególnie odczuli użytkownicy kombi Tourist (problem z przeładowaniem i tzw. przełamaniem nadwozia w tylnej części). Na pocieszenie pozostało niezależne zawieszenie i zaskakująco miękka charakterystyka. Dziurawe drogi nie były zatem takie straszne w 353. Ceną za to było bujanie i mocne wychylanie na zakrętach.
Wartburg 353 miał swoje zalety. Kabina była dość obszerna a bagażnik ogromny. Już w sedanie udało się wygospodarować jamę o pojemności aż 525 l. Kombi było jeszcze bardziej pakowne. Nie powinno zatem dziwić, że już w okresie transformacji ustrojowej było chętnie wykorzystywane przed budowlańców. Cenili je także mechanicy i blacharze za łatwość napraw (odkręcane elementy nadwozia, tylna część kombi z tworzyw sztucznych). A to trudno przecenić.
Niestety Wartburg 353 już w chwili premiery miał jedną i jakże poważną słabość. Był nią napęd, którego historia sięga jeszcze okresu przedwojennego i marki DKW. Producent z Eisenach nie miał wyboru i był skazany na mały trzycylindrowy dwusuwowy silnik 1.0. Kto przesadził z dolewką oleju przy tankowaniu pozostawiał za sobą chmurę błękitnego dymu. Kto przyoszczędził miał gorzej. Prędzej czy później trafiał do warsztatu z zatartym wałem (zwykle remont silnika planowano po przekroczeniu ok. 60 tys. km).
Wspomniane problemy dotyczyły szczęśliwców, którzy doczekali się nowego samochodu. W warunkach NRD (i nie tylko) na samochód trzeba było czekać latami. Jak długo? Nawet i 10 lat lub jeszcze dłużej! Potencjalny szczęściarz otrzymywał komplet kluczyków (każdy do czego innego: drzwi, stacyjki, wlewu paliwa). Jeśli starczyło mu funduszy wyjeżdżał na drogę bogatszą wersją z fabrycznym radiem (instalacja antenowa ukryta była w przedniej szybie). O takich dodatkach jak klimatyzacja można było tylko pomarzyć. Szczególnie w upalne dni trzeba było jeździć z mocniej uchylonymi oknami, gdyż wentylacja była słabą stroną niemieckiego samochodu. Na osłodę pozostało dość wydajne ogrzewanie. Znamienne, że dopiero na sam koniec produkcji (gdy pojawił się silnik 1.3 od Volkswagena) Wartburg doczekał się takich dodatków jak welurowa tapicerka czy zupełnie nowe ręcznie sterowane okno dachowe z odpowiednią owiewką. Co ciekawe przez lata dodawano dwa komplety kołpaków. Chromowane zakładało się latem a czarne z twardego plastiku na okres zimowy.
Wartburg 353 nie był zbyt oszczędnym samochodem. W dawnych testach prowadzonych przez dziennikarzy tygodnika Motor uzyskano średnią na poziomie ok. 9 l. W praktyce oznaczało to ok. ok. 12 l w mieście, 8 l przy wolniejszej jeździe poza miastem. Kto rozpędził się do ok. 120 km/h musiał liczyć się z tym, że Wartburg 353 pochłonie ok. 13 l benzyny. Wprawdzie producent przewidział tzw. ekonomizer (diody wskazywały, czy jedziemy oszczędnie czy też nie), ale niektórzy kierowcy narzekali na jego działanie.
Jazda Wartburgiem 353 nie była szczególnym wyzwaniem. Trzeba było tylko przywyknąć do stojących pedałów i jazdy na wyższych obrotach. Opanowanie zmiany biegów dźwigienką w kolumnie kierownicy (z czasem była też dźwignia w podłodze) też nie było niczym szczególnym. Użytkownicy chwalili zwrotność (brak wspomagania układu kierowniczego) szczególnie w przypadku manewrowania na parkingach (w tej kwestii Wartburg wypadał lepiej od Poloneza).
Z osiągami nie było tak źle. Dość długo oferowano wersję o mocy 50 KM (zaczynano o 45 KM). Niby niewiele jak na samochód o masie ponad 900 kg. Niemniej w czasach produkcji Wartburga mało kto narzekał na przyspieszenie (od 0 do 80 km/h w 13,3 s). Na osiągnięcie 100 km/h trzeba było poczekać dłużej (ponad 22 s). Deklarowana prędkość maksymalna to 130 km/h. W praktyce na starcie spod świateł można było rywalizować nie tylko z Dacią 1310 czy Skodą 105, ale także z Ładą 1300.
Gorzej było z hamowaniem. Niemcy poskąpili na układzie wspomagania, więc kierowcy musieli walczyć z dość twardym pedałem hamulca o sporym skoku. W praktyce trzeba było trochę wysiłku w dobre kontrolowanie siły hamowania. Gdy ktoś przesadził to łatwo było postawić Wartburga bokiem.
Rzeczywistość sowieckiego układu odcisnęła duże piętno na rozwoju Wartburga. Niemcy długo walczyli z największą bolączką samochodu. Wedle różnych źródeł usiłowali zastąpić przestarzały silnik własnymi konstrukcjami typu bokser czy motorem Wankla. W Eisenach próbowali także sił z nowym czterocylindrowym silnikiem 1,6 czy 1,4 od francuskiego Renault. Wszystko skończyło się na próbach. Na wdrożenie do produkcji nie było szans. Brakowało środków jak i zielonego światła ze strony kierownictwa państwa.
W historii Wartburga 353 zdarzył się także cud. Ostatecznie na koniec kariery samochód doczekał się tak wyczekiwanej nowoczesnej jednostki napędowej. Motor EA111 o pojemności 1,3 l dostarczył Volkswagen. Ale zmieszczenie silnika w nadwoziu Wartburga nie było takie proste jak mogłoby się wydawać. Inżynierowie poszerzyli rozstaw kół, zmienili skrzynię biegów i przebudowali przednią część. Koszty okazały się tak wysokie, że nowa wersja była znacznie droższa od dwusuwowej.
Najlepsza w historii odmiana 353 (znana pod nazwą Wartburg 1.3) długo nie przetrwała na linii produkcyjnej. Pierwsze egzemplarze zjechały z taśmy jesienią 1988 r. Ostatni opuścił fabrykę wiosną 1991 r. Samochód już wówczas nie miał żadnych szans na rynku. Po upadku muru berlińskiego nagle okazało się, że w cenie nowego Wartburga 1.3 można było kupić używanego Volkswagena Golfa w niezłym stanie. Zalew znacznie nowocześniejszych używanych zachodnich samochodów na dobre przypieczętował los samochodu z NRD jak i samego zakładu. Po upadku firmy zaczął się nowy rozdział dla zakładu w Eisenach znany pod nazwą General Motors i Opel. Ale to już zupełnie inna historia.