Jak zrobić dobry biznes? Najlepiej wtedy, gdy konkurencja jest mała albo wręcz jej prawie nie ma. Kiedy Zachód nakładał sankcje na Rosję, po rozpoczęciu agresji na Ukrainę nie tylko Chińczycy zacierali ręce z zadowolenia. Swoją szansę zwietrzył także reżim Ajatollahów. Iran nie krył ambicji, by wreszcie wyjść z własną motoryzacją poza granice swojego kraju. Nikt wówczas jeszcze głośno nie wspominał o współpracy wojskowej przy okazji dronów. A Rosja wydawała się bardzo obiecującym rynkiem po wycofaniu wszystkich zachodnich koncernów motoryzacyjnych. Znamienne, że mało kto wówczas wspominał, że to już kolejna próba podbicia Rosji. Iran już wcześniej próbował sprzedawać swoje samochody w Federacji Rosyjskiej. Wówczas jednak wszystkie próby skończyły się klapą.
Potencjał zwietrzyli także sami Rosjanie. Nie jest tajemnicą, że dawni dealerzy zachodnich marek szukali ciekawych alternatyw nie tylko dla samochodów znanych producentów, lecz także i chińskich. Wbrew pozorom Rosjanie dość nieufnie podchodzili do chińskiej motoryzacji. W Rosji wciąż był silny mit, że wszystko, co chińskie, jest prymitywne i niskiej jakości.
Początki były obiecujące. Irańczycy obiecywali dużo. Do Federacji Rosyjskiej wkraczały dwie motoryzacyjne potęgi Iranu. To Iran Khodro i Saipa. Obie z dość przestarzałymi i niedrogimi samochodami bazującymi na starych francuskich modelach jak Peugeot 301, Peugeot 405 i 206 czy jakże leciwa i bardzo stara KIA Pride (model jeszcze z lat 80.). Przejawem najnowocześniejszej techniki miały być zaś Peugeot 207i i irański odpowiednik starszej Toyoty Yaris.
Szybko pojawili się lokali dystrybutorzy z Białorusi i Rosji. By podbić stawkę, Irańczycy nie ograniczyli się tylko do szybkich dostaw nowych samochodów na wygłodniały rynek. Wspominano także o możliwościach montażu (wybrano nawet lokalizację - Tatarstan; w grę wchodziła także Białoruś) i stopniowego wsparcia dla rosyjskiego przemysłu, by jak najwięcej komponentów powstawało na miejscu. Znamienne, że reakcja rosyjskich władz była jednak dość chłodna. Urzędnicy przeciągali kwestię homologacji VTA. Euroazjatycka Unia Gospodarcza (związek kilku państw: Armenia, Białoruś, Rosja, Kazachstan i Kirgistan) także nie kwapiła się do ogłoszenia stosownych ulg celnych. A bez tego trudno było marzyć o sukcesie. Nikt także nie krył obaw o sytuację Łady, której od lat kibicuje Władimir Putin.
Gdy w końcu udało się przezwyciężyć wszelkie formalne bariery, trzeba było jeszcze kilkunastu miesięcy, by ruszyły dostawy do Rosji (IKCO na początek planowało 2000 aut a SAIPA aż 5000 egzemplarzy w pierwszym roku i 20000 sztuk w trzech kolejnych latach). I szybko przyszło pierwsze rozczarowanie. Okazało się, że pod względem cenowym irańskie samochody nie były aż tak atrakcyjne, jak liczono (najtańsze modele miały konkurować z popularnymi Ładami). Leciwy model IKCO Dena, którego konstrukcja wywodzi się jeszcze z Peugeota 405, wyceniona była na ok. 1,6- 1,7 mln rubli. Podobnie wyceniono model IKCO Tara zbudowany na bazie Peugeota 301. Oba musiały rywalizować nie tylko z najnowszą Łada Vestą w bogatej wersji (to hit na rosyjskim rynku), lecz także nowocześniejszymi samochodami chińskich marek (Changan, Livan, Haval). Wszystkie w zbliżonych cenach.
Narzekano nie tylko na ceny. Okazało się, że pod względem jakości także było nie tak, jak powinno być. Rosjanie po cichu liczyli, że zawieszenie i stare francuskie silniki (rodzina XU7 i XUD9) dobrze zniosą trudne warunki eksploatacji w Rosji. Stało się inaczej. Prócz problemów z motorami (przegrzewanie, duży pobór oleju, szybkie wypalanie uszczelki pod głowicą), osprzętem (niska jakość kabli, kłopoty z pompami olejowymi, zatkane wtryskiwacze), skrzyniami biegów (niska żywotność) i szybkim zużyciem elementów zawieszenia regularnie zawodziła także elektronika (bardzo wrażliwe sterowniki silników) i elektryka. Irańskie samochody zmierzyły się z jeszcze innymi wyzwaniami: korozją i mrozem. Rdza postępowała zaskakująco szybko, a wydajność ogrzewania była zbyt niska.
Niewiele także wyszło z ambitnych planów budowy sieci sprzedaży. SAIPA zapowiadała aż 120 punktów dealerskich w całym kraju. Na początek ruszyły dwa salony. W 2025 r. firma nie miała już ani jednego. IKCO zaczęło z kilkoma punktami. Wszystkie przeszły do historii, podobnie jak importerzy z Białorusi i Rosji.
Swój niewielki wkład w irańską porażkę mieli także Chińczycy. Przez kilka lat prowadzili bowiem negocjacje w sprawie importu chińskich samochodów składanych w Iranie pod marką Kerman Motor. Pierwszym miał być mały sedan JAC J4 (auto wytwarzane w Chinach w latach 2012-2019). Z wielkich planów nic jednak nie wyszło. Okazało się, że taniej i efektywniej było dostarczać auta z Chin niż z Iranu. Dzięki temu Łada odetchnęła z ulgą. Mały JAC J4 mógł mocno zaszkodzić najtańszej Ładzie Granta. A tego Rosjanie chcieli uniknąć za wszelką cenę.
Czy po irańskich samochodach pozostało tylko wspomnienie w Rosji? Niekoniecznie. W ogłoszeniach nietrudno znaleźć samochody wyprodukowane po 2000 roku. Bez względu na markę i model ich ceny sięgają od 50 000 rubli do 200 000 rubli (w przeliczeniu na złotówki to ok. 2200–6600 zł). Nieliczni proponują wyższe ceny (nawet powyżej 300 tys. rubli). A ogłoszenia trafiają się także samochodu z importu równoległego. To kilkuletnie egzemplarze Iran Khodro wycenione nawet na milion rubli. Dla porównania. W serwisie Auto.ru znalazłem zapomnianego już w Polsce Tarpana. Cena wywoławcza za dobrze utrzymany egzemplarz z 1977 r. to pół miliona rubli.