Budowa obwodnicy Oświęcimia przyniosła odkrycie obiektów związanych z funkcjonowaniem niemieckiego nazistowskiego obozu Auschwitz-Birkenau. GDDKiA zdecydowała o przeniesieniu dwóch schronów i magazynu, które znajdowały się na trasie inwestycji. Nowe położenie zabytkowych konstrukcji ma pozwolić zachować je jako świadectwo wydarzeń sprzed ponad 80 lat, a jednocześnie umożliwić realizację nowej drogi.
W czasie II wojny światowej w rejonie KL Birkenau działały zakłady, w których rozbierano uszkodzone samoloty i odzyskiwano z nich elementy nadające się do dalszego wykorzystania. Przy tych pracach zatrudniano więźniów obozu. W związku z nasilającymi się nalotami alianckimi Niemcy przygotowali dla pilnujących ich wartowników dwa schrony, a także dodatkowy magazyn.
Wszystkie trzy konstrukcje kolidują z realizowaną inwestycją, dlatego Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad postanowiła zmienić ich lokalizację. Obiekty nadal pozostaną w pasie drogowym, jednak znajdą się kilkanaście metrów od jezdni. Mają zostać ustawione tak, aby nie przeszkadzały kierowcom, a jednocześnie nadal przypominały o historii tego miejsca.
Prace przygotowawcze już wykonano. GDDKiA najpierw odsłoniła schrony, następnie przygotowała nowe miejsca ich posadowienia, wykonując odpowiednie zagłębienia i wzmacniając ich podstawy betonowym fundamentem. Konstrukcje są rozbierane na kilka części, które zostaną przetransportowane kilkadziesiąt metrów dalej i ponownie połączone.
Obwodnica Oświęcimia została zaprojektowana z wyjątkowym uwzględnieniem sąsiedztwa byłych obozów Auschwitz i Birkenau. Założeniem było ograniczenie widoczności nowej infrastruktury z terenów historycznych oraz zachowanie ich charakteru możliwie zbliżonego do stanu z 1945 roku. Z tego względu inwestycja jest określana jako wyjątkowa w skali Polski i Europy.
Dobrym przykładem jest most na Sole, udostępniony kierowcom w zeszłym roku. Konstrukcję poprowadzono bardzo nisko nad rzeką, wykorzystując podpory i rezygnując z rozwiązań, które zwiększałyby jej widoczność. Podobne podejście zastosowano przy przecięciu linii kolejowej Oświęcim-Czechowice-Dziedzice. Zamiast prowadzić drogę nad torami, wykonano przejście pod linią kolejową, a specjalny segment z miejscem dla sześciu pasów ruchu został wsunięty pod tory bez wstrzymywania kursowania pociągów. Była to największa tego rodzaju operacja przeprowadzona w Polsce.
Kolejnym rozwiązaniem jest ziemny wał w Pławach, po północnej stronie obwodnicy. Ma on ponad 1,5 km długości i do 6 m wysokości, a jego zadaniem jest zasłonięcie drogi na odcinku przebiegającym około 600 m od KL Birkenau. Wszystkie te rozwiązania podporządkowano ochronie terenów byłych niemieckich, nazistowskich obozów koncentracyjnych Auschwitz i Birkenau, znajdujących się w pobliżu nowej trasy.
Obwodnica ma również znaczenie dla codziennego ruchu. Droga krajowa nr 44 stanowi jeden z najważniejszych szlaków komunikacyjnych Oświęcimia, czwartego pod względem liczby mieszkańców miasta Małopolski. Każdego dnia korzysta z niej co najmniej kilkanaście tysięcy pojazdów.
Nowa obwodnica ma 9 km i poprowadzi ruch od południa poza miastem, łącząc się z trasą ekspresową S1 Mysłowice-Bielsko-Biała. Fragment między Oświęcimiem a Bielskiem-Białą jest już gotowy, natomiast część pomiędzy Mysłowicami i Oświęcimiem ma powstać do 2027 roku. Po ukończeniu całego układu kierowcy zyskają wygodniejsze połączenie w stronę Beskidów oraz autostrady A4, a ruch tranzytowy zostanie wyprowadzony z centrum. Trasa będzie miała po dwie jezdnie i dwa pasy ruchu w każdym kierunku.
Szczególne znaczenie inwestycji wynika jednak nie tylko z jej funkcji komunikacyjnej. Projekt i wykonanie drogi podporządkowano ochronie terenów Auschwitz i Birkenau, które są częścią światowego dziedzictwa UNESCO.