W lutym USA zaatakowały Iran, co rozpoczęło kolejną wojnę w Zatoce Perskiej. Wraz z nią ograniczony został transport paliw przez Cieśninę Ormuz, co doprowadziło do galopującego wzrostu cen benzyny i światowego kryzysu naftowego. Polski rząd zadziałał w porę - wprowadził pakiet CPN, który sprawił, że kierowcy podczas wizyt na stacjach w mniejszym stopniu odczuwali skutki wojny na Bliskim Wschodzie. Program dopłat do paliw nie był jednak bezkosztowy.
Obniżka akcyzy i VAT-u, a do tego wprowadzenie maksymalnych cen detalicznych - te narzędzia przyniosły kierowcom ulgę, ale jednocześnie wygenerowały zasadnicze straty dla budżetu państwa. Ulgi zmniejszyły wpływy podatkowe do budżetu, którego konstrukcja jest już wystarczająco napięta. Rząd wpadł zatem na pomysł rekompensaty. Chce odrobić straty i ma plan, aby zrobić to kosztem spółek paliwowych.
Nowy podatek nałożony na koncerny ma oznaczać 3,8 miliarda złotych wpływu do kasy państwa i to w samym 2026 roku. 0,2 miliarda złotych firmy wpłacą z kolei w 2027 r. Nowa danina została nazwana podatkiem od nadzwyczajnych zysków osiągniętych w okresie podwyższonych cen paliw.
Konstrukcja zaproponowana przez ministerstwo finansów jest prosta. Podstawą opodatkowania stanie się nadwyżka przychodów ponad kwotę, jaka zostałaby osiągnięta przez daną firmę przy normalnej sytuacji rynkowej. Okresem, na podstawie którego wyliczana będzie "normalna sytuacja rynkowa", stanie się z kolei rok obrotowy zakończony przed 1 marca 2026 r.
Stawka podatku ma wynosić 60 proc., ale będzie naliczana dopiero od nadwyżki przychodów wynoszącej ponad 20 proc. Dodatkowo zostanie naliczona firmom w ujęciu miesięcznym w postaci zaliczek i ich rocznego rozliczenia. Nowe przepisy zostały przyjęte przez rząd. Czeka je teraz pełna ścieżka legislacyjna. Planowany termin wejścia w życie ustawy to 1 sierpnia 2026 r.
Jak donosi PAP, rząd szacuje, że 60 proc. ciężaru nowego podatku weźmie na siebie państwowy koncern Orlen - to on jest hegemonem sprzedaży paliw w Polsce. Dopiero pozostałe 40 proc. kwoty pokryją mniejsi gracze.
Nie sam nowy podatek czy związane z nim kwoty są jednak najciekawsze w sprawie. Uwagę zwraca inny fakt. Ceny na rynku paliw szalały i to jest prawdą. Skoro jednak rząd szacuje możliwość uzyskania aż 4 miliardów złotych z podatku od nadwyżki zarobków w czasie kryzysu naftowego, musi to prowadzić do jednego wniosku: słupki z ceną ropy Brent obserwowane przez kierowców na giełdzie nijak mają się do stawek, które płacą paliwowi giganci. Oni nadal mieli tanią ropę, którą zmieniali w drogie paliwo.
Inaczej mówiąc, system jest skonstruowany w taki sposób, że kryzys na światowym rynku dotyczy tylko kierowców i bije tylko w ich kieszeń. Dla firm paliwowych oznacza jednocześnie prawdziwe żniwa, szczególnie dla tych firm, które mają podpisane kontrakty długoterminowe i zaopatrują się w ropę w tej części świata, której akurat konflikt nie dotyczy.
Z takim poglądem nie zgadzają się przedstawiciele koncernów paliwowych. Polska Organizacja Przemysłu i Handlu Naftowego (POPiHN) negatywnie ocenia propozycję rządu. W swoim komunikacie mówi, że ma ona wyłącznie charakter fiskalny i polega na łataniu dziury budżetowej kosztem przedsiębiorców. Przy czym 60-procentowa stawka podatku daleko odbiega od standardów państwa realizującego zasady społecznej gospodarki rynkowej. POPiHN wskazuje także, że propozycje stanowią zagrożenie dla sytuacji finansowej niektórych przedsiębiorstw, a także ograniczenie zdolności inwestycyjnych przedsiębiorstw. Szczególnie że zdaniem organizacji nie może być mowy o wystąpieniu w branży paliwowej nadmiarowych zysków. Od końca lutego 2026 r. branża działa bowiem w trybie kryzysowym.
Rząd twierdzi, że chce nieco przydusić kurę znoszącą złote jaja. Firmy paliwowe mówią z kolei o niesprawiedliwym zamachu na ich budżety. W sprawie powstaje jednak inne pytanie: Kto tak właściwie za to wszystko zapłaci?
Pakiet CPN sprawił, że polscy kierowcy wreszcie nie odczuli skutków światowego kryzysu naftowego. Koszt został i zostanie w dużej mierze przerzucony na bogate koncerny paliwowe. Czy te mimo wszystko nie postanowią odbić sobie strat na kierowcach? Pewnie tak się stanie. Podwyżki będą jednak realizowane w mniej korzystnej sytuacji giełdowej i przy niższych (oraz bardziej odpowiadających sytuacji) cenach ropy na rynku światowym. Ich zakres stanie się mniejszy. To zatem oznacza, że kierowcy pewnie też zapłacą, ale mimo wszystko nadal mniej.