Na pierwszy rzut oka przepisy wydają się skomplikowane, ale w praktyce sprowadzają się do jednej zasady. Jeśli od lat jeździcie samochodem zarejestrowanym w Katowicach lub innym mieście GZM, nowe przepisy najprawdopodobniej niewiele zmienią. Gorzej, jeśli do centrum wybieracie się sporadycznie i przyjeżdżacie z innej części Polski.
Katowicka Strefa Czystego Transportu obejmuje niewielki obszar śródmieścia. Granice wyznaczają ulice Piotra Skargi, Moniuszki, Pańki, Dudy-Gracza, Warszawska, Francuska, Tylna Mariacka, Dworcowa i Słowackiego. Same ulice graniczne pozostają poza strefą, z wyjątkiem deptaka na ulicy Dworcowej.
W praktyce oznacza to, że nowe przepisy dotyczą głównie najbardziej reprezentacyjnej części miasta. Ruch samochodowy i tak od dawna był tam mocno ograniczony, ponieważ obejmuje rynek oraz popularne deptaki, takie jak Mariacka, Staromiejska, Stawowa czy Dworcowa.
Największym zaskoczeniem jest fakt, że Katowice nie zdecydowały się na całkowite odcięcie starszych samochodów. Samorząd zastosował rozwiązanie, które chroni obecnych mieszkańców. Jeżeli samochód należał do mieszkańca Katowic lub innego miasta Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii jeszcze przed wejściem przepisów w życie, zakaz wjazdu go nie obejmuje, nawet jeśli auto nie spełnia obecnych wymagań stawianych nowym pojazdom. Nowe ograniczenia dotyczą przede wszystkim osób kupujących samochody już po rozpoczęciu funkcjonowania strefy oraz kierowców spoza metropolii.
Najbardziej odczują to osoby przyjeżdżające do Katowic z innych regionów kraju. Do strefy nie wjadą benzynowe samochody starsze niż około 27 lat. Auto musi spełniać normę Euro 3 lub być wyprodukowane nie wcześniej niż w 2000 roku. Jeszcze bardziej restrykcyjne zasady dotyczą diesli. W ich przypadku wymagane jest spełnienie normy Euro 5 lub rocznik co najmniej 2009.
Nieco łagodniejsze przepisy obowiązują mieszkańców samych Katowic, którzy dopiero kupią samochód. W przypadku diesli wystarczy norma Euro 4 lub rocznik 2005, natomiast dla aut benzynowych pozostaje próg Euro 3 lub rok produkcji 2000.
W przeciwieństwie do wielu zagranicznych miast Katowice nie wprowadziły specjalnych winiet, naklejek ani płatnych zezwoleń. Nie trzeba wcześniej zgłaszać samochodu ani składać żadnych wniosków. Kontrola będzie odbywać się na podstawie danych z Centralnej Ewidencji Pojazdów oraz numerów rejestracyjnych. Obecna wersja Strefy Czystego Transportu ma obowiązywać do końca czerwca 2029 roku. Dopiero później planowane jest stopniowe zaostrzanie wymagań dotyczących wieku i norm emisji spalin.
Sama decyzja o wprowadzeniu strefy od początku budziła spore emocje. Katowice przekonywały, że aktualne pomiary jakości powietrza nie wskazują już przekroczeń norm dwutlenku azotu. Co więcej, stacja pomiarowa GIOŚ została w ubiegłym roku przeniesiona z okolic autostrady A4 na ulicę Jerzego Dudy-Gracza, a nowe wyniki mieszczą się w dopuszczalnych limitach.
Mimo to Ministerstwo Klimatu i Środowiska uznało, że obowiązek utworzenia SCT nadal wynika z wcześniejszych ustaleń Komisji Europejskiej. Bruksela od lat zarzuca Polsce zbyt wysokie stężenia NO? w aglomeracjach krakowskiej i górnośląskiej. Wprowadzenie stref jest jednym z elementów działań, od których zależy również część środków z Krajowego Planu Odbudowy.
Katowice są kolejnym dużym miastem, które zdecydowało się na wprowadzenie Strefy Czystego Transportu. Choć obecnie przepisy nie są szczególnie restrykcyjne, pokazują kierunek zmian. Można spodziewać się, że w kolejnych latach podobne rozwiązania będą pojawiać się także w innych polskich miastach. Dla kierowców oznacza to jedno – przy zakupie kolejnego samochodu coraz częściej trzeba będzie patrzeć nie tylko na cenę, przebieg i stan techniczny, ale również na normę emisji spalin. To właśnie ona może zdecydować o tym, czy za kilka lat bez problemu wjedziemy do centrum dużego miasta.