Jedno kliknięcie za późno, chwilowa awaria urządzenia, a może zwykłe przeoczenie. W systemie e-TOLL to bez znaczenia. Obecne przepisy są sztywne i nie przewidują miarkowania kary w zależności od wagi czy charakteru naruszenia. Urzędnik nie ma nawet narzędzi, by ocenić, czy doszło do świadomego unikania opłat, czy do incydentalnego błędu. Kara naliczana jest automatycznie i w tej samej wysokości.
Najpierw takiemu podejściu do sprawy sprzeciwił się słusznie wzburzony kierowca, który wniósł petycję do sejmu. Teraz sprawą zajmuje się sam Rzecznik Praw Obywatelskich, który pyta, czy państwo może karać wszystkich jedną miarą, niezależnie od okoliczności. Jeśli spojrzymy, jak podchodzi do tego rząd, cała sprawa nabiera jeszcze bardziej absurdalnego wydźwięku.
Sprawa zaczęła się od petycji obywatela, który wskazał, że obecne regulacje mogą naruszać konstytucyjną zasadę proporcjonalności oraz przepisy prawa unijnego, w tym art. 9a dyrektywy 1999/62/WE i orzecznictwo TSUE. Jego zdaniem brak możliwości miarkowania prowadzi do nadmiernego obciążania użytkowników systemu e-TOLL.
Co istotne, Biuro Ekspertyz i Oceny Skutków Regulacji Kancelarii Sejmu uznało, że odejście od sztywno określonych kar na rzecz modelu pozwalającego je różnicować byłoby celowe. Sprawa trafiła do rządu w formie dezyderatu z prośbą o kompleksową analizę i informację, czy planowane są zmiany legislacyjne.
Odpowiedź nadeszła z resortu finansów i gospodarki. Z jednej strony ministerstwo przychyliło się do zasadniczych wniosków petycji i opinii sejmowych ekspertów. Z drugiej stwierdziło, że wprowadzenie możliwości miarkowania kar "znacząco wydłużyłoby i skomplikowało postępowania".
Innymi słowy: problem jest, zasada proporcjonalności jest ważna, ale zmiana systemu byłaby zbyt trudna organizacyjnie, więc jej nie będzie. Argument sprowadza się do tezy, że sprawniejsze jest nakładanie jednej, sztywnej sankcji niż każdorazowe badanie okoliczności sprawy. Trudno nie odnieść wrażenia, że wygoda administracyjna wygrywa tu z indywidualną oceną sytuacji kierowcy. Co więcej, resort wskazał, że kwestie poboru opłat drogowych należą do właściwości Ministerstwa Infrastruktury, tak więc piłeczka znów została przerzucona dalej.
W tej sytuacji Rzecznik Praw Obywatelskich zwrócił się do Ministerstwa Infrastruktury z pytaniem, czy powstał już projekt modyfikacji modelu kar, i jakie są jego główne założenia. Chodzi o odpowiedź na zasadnicze pytanie: czy system e-TOLL pozostanie mechanizmem "zero-jedynkowym", czy też pojawi się przestrzeń na ocenę stopnia zawinienia.
Na razie obowiązuje rozwiązanie proste dla urzędów, ale kosztowne dla kierowców. A argument, że bardziej sprawiedliwy system byłby "zbyt skomplikowany", brzmi dla wielu jak administracyjne wzruszenie ramionami i podejście rodem z PRL.