Konkurs Chopinowski. Oto pytanie, którego nikt nie zadał, a my znamy na nie odpowiedź

Każdy październik, w którym rozbrzmiewa Konkurs Chopinowski, jest świętem melomanów. Dyskutujemy o interpretacjach, emocjach i tremie pianistów. Ale nikt nie zadaje pytania, bez którego cały ten spektakl nie mógłby się odbyć. Bo zanim ktoś zagra pierwsze dźwięki mazurka, ktoś inny musi ten fortepian dostarczyć, a to w przypadku Konkursu Chopinowskiego jest to dość specyficzna procedura.
Konkurs Chopinowski
Fot. Sławomir Kamiński / Agencja Wyborcza.pl

Raz na pięć lat, w październiku, każdy Polak staje się ekspertem w kwestii muzyki Fryderyka Chopina. Wraz z konkursem, który odbywa się w Filharmonii Warszawskiej, na bok schodzą tematy sportu, skoków narciarskich, czy kłótni politycznych – wszyscy słuchają dziesiątek interpretacji mazurków, polonezów, walców, nokturnów, a w samym finale słynnych koncertów e-moll i f-moll. Polska wręcz doktoryzuje się w muzyce poważnej i kibicuje Polakom, bo to niejako nasz sport narodowy.

Tegoroczny XIX Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Fryderyka Chopina wygrał Amerykanin Eric Lu, a nasz jedyny finalista – Piotr Alexewicz - zdobył V wyróżnienie. Jednak obok samej rywalizacji między młodymi pianistami, jest jeszcze dość intrygujący wątek samych fortepianów, na których grane są utwory Chopina. Jak się je wybiera i przede wszystkim, jak te ponad półtonowe instrumenty trafiają do Filharmonii Warszawskiej?  

Jak wybiera się fortepiany do Konkursu Chopinowskiego? 

Zanim w Filharmonii Narodowej zabrzmią pierwsze takty, powołana przez Narodowy Instytut Fryderyka Chopina komisja selekcjonuje instrumenty. W jej skład wchodzą eksperci z całego świata, a lista marek dopuszczonych do udziału to ścisła czołówka: Steinway & Sons, Fazioli, Kawai, Yamaha i Bechstein. 

Każdy producent może zgłosić tylko jeden instrument koncertowy, który przechodzi szczegółową ocenę brzmienia, mechaniki i stabilności stroju. Ostatecznie to jednak dyrektor Instytutu decyduje, które instrumenty trafią na scenę. 

Dopiero wtedy przychodzi moment prawdy: każdy z uczestników ma tylko 15 minut, by wybrać instrument, na którym zagra przez cały konkurs. W 2021 roku aż 64 z 87 pianistów postawiło na Steinwaya, w 2025 roku – 42 z 84. Reszta wybrała Fazioli, Kawai, Yamahę lub Bechsteina. 

Półtonowy fortepian nie jeździ sam 

Każdy z tych instrumentów to majstersztyk rzemiosła – waży nawet ponad pół tony i kosztuje tyle, co luksusowe mieszkanie w Warszawie. Dlatego ich transport to prawdziwa operacja logistyczna. Wszystko zaczyna się już w fabrykach – w Hamburgu, Sacile czy Hamamatsu – gdzie instrumenty są starannie pakowane w drewniane skrzynie z amortyzacją, a nogi, liry i klapy są demontowane i zabezpieczane osobno specjalnymi pokrowcami. Tu nie ma przypadku, każdy fortepian ma swoją procedurę rozkładania i składania. O to, jak dokładnie to wygląda, zapytaliśmy Piotra Nowaka z firmy "Fortepianootwock", specjalizującego się m.in. w transporcie tych instrumentów.

Następnie do akcji wkraczają wyspecjalizowane firmy, które mają doświadczenie w przewozie fortepianów koncertowych i zabytkowych. Ich samochody (choć nie tylko) wyposażone są w systemy kontroli wilgotności i temperatury, bo nawet niewielka różnica może zmienić brzmienie instrumentu. 

Zobacz wideo

- W przypadku fortepianów dostarczanych na Konkurs Chopinowski, za transport odpowiada producent instrumentów. Jednak zwykle odbywa się to w podobny sposób. Instrumenty umieszcza się na specjalnych sankach i umieszcza się w samochodach. Mowa tu o pojazdach, które są specjalnie przystosowane do tego rodzaju transportu z ogrzewaną przestrzenią ładunkową i zabudową minimalizującą wstrząsy - wyjaśnia Piotr Nowak.

- Zwykle do załadunku i rozładunku używa się tzw. Piano Lift, czyli specjalistycznych pojazdów, które sterowane są za pomocą pilota przez operatora. To precyzyjne roboty na gąsienicach, które same chwytają, przekręcają i przenoszą instrument. W sytuacjach, kiedy firma nie ma takiego urządzenia, do rozładunku fortepianu potrzebne są nawet cztery osoby, które muszą dobrze wiedzieć, co robić - dodaje nasz ekspert.

Po transporcie fortepian musi swoje odstać? 

Po przywiezieniu instrumentów na miejsce zaczyna się ich swego rodzaju aklimatyzacja. Fortepiany potrzebują czasu by "przyzwyczaić się" do nowej mikroklimatu sali. Dopiero wtedy wchodzą do gry stroiciele. To prawdziwi mistrzowie w cieniu, którzy potrafią rozpoznać różnicę w napięciu jednej struny spośród ponad 230. W czasie konkursu są zawsze w gotowości, pracują zwykle nocą, po zakończeniu recitali. Co ciekawe, każdy producent ma swojego indywidualnego eksperta do strojenia, który zajmuje się tylko i wyłącznie jednym fortepianem.

Więcej o: