Problem nie jest nowy, ale jego skutki coraz częściej odczuwają zwykli kierowcy, szczególnie po zmianach w taryfikatorze punktów karnych. Wyobraźmy sobie prostą sytuację: na jednym skrzyżowaniu ktoś przekracza prędkość, nie zatrzymuje się przed przejściem dla pieszych i jeszcze przejeżdża na "późnym żółtym". Formalnie to trzy różne naruszenia. Obecne przepisy nakazują wpisać do ewidencji wszystkie punkty karne, jakie przewiduje taryfikator za każde z nich. W efekcie jeden błąd może oznaczać kilkanaście punktów, które błyskawicznie przybliżają kierowcę do granicy 24 punktów i utraty prawa jazdy.
RPO zwraca uwagę, że to rozwiązanie może być nieproporcjonalne i prościej mówiąc krzywdzące dla kierowców. W liście do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji rzecznik wskazał, że kierowcy powinni odpowiadać za swoje przewinienia, ale prawo nie może prowadzić do absurdów. Zwrócił też uwagę, że podobne mechanizmy w innych krajach często mają wbudowane ograniczenia - na przykład maksymalną liczbę punktów, jakie można otrzymać za jedno zdarzenie.
Nie jest to pierwszy raz, gdy Biuro RPO interweniuje w tej sprawie. Już wcześniej rzecznik pytał ministerstwo o możliwość wprowadzenia pułapu, który ograniczałby sumowanie punktów. Tym razem jego wystąpienie ma bardziej konkretny charakter: sugeruje wprost, by dopisać do ustawy zapis ograniczający łączną liczbę punktów, jakie można przypisać za wykroczenia popełnione jednocześnie. Zdaniem RPO limit mógłby wynosić np. 15 punktów. W ocenie rzecznika taki próg zachowałby prewencyjny charakter kary, ale jednocześnie chroniłby kierowców przed niewspółmiernymi sankcjami.
MSWiA do tej pory broniło obowiązującego rozwiązania, twierdząc, że pełne sumowanie punktów ma odstraszać od lekceważenia przepisów. Resort podkreśla, że kierowca, który w krótkim czasie łamie kilka zasad, stwarza większe zagrożenie i powinien odczuć to w statystykach punktowych. Jednocześnie ministerstwo przyznało, że prace nad nowym systemem Centralnej Ewidencji Kierowców mogą być okazją do przeglądu całego systemu karania kierowców.
Środowiska kierowców i część ekspertów od dawna wskazują, że obecne przepisy są zbyt restrykcyjne i prowadzą do sytuacji, w których granica zdrowego rozsądku zostaje przekroczona. Owszem, zdarzają się przypadki rażącego łamania prawa drogowego, które powinny być surowo karane. Jednak - jak zauważa RPO – nie można zrównywać jednorazowego, choć poważnego błędu z ciągiem rozmyślnych wykroczeń popełnianych w różnym czasie.
Prawnicy zwracają też uwagę na problem przejrzystości przepisów. Obecny system jest rozproszony między ustawą a rozporządzeniem MSWiA, co utrudnia jego interpretację. Rzecznik ostrzega, że brak jasnych zasad zwiększa ryzyko uznaniowości w stosowaniu prawa, a to w dłuższej perspektywie podważa zaufanie obywateli do państwa.
Czy propozycje RPO mają szansę powodzenia? Decyzja należy do MSWiA i parlamentu. Jeśli resort zdecyduje się na zmianę, konieczna będzie nowelizacja ustawy oraz dostosowanie rozporządzeń. Proces legislacyjny może potrwać, ale sam fakt kolejnej interwencji rzecznika pokazuje, że problem jest poważny i dostrzegany na najwyższym szczeblu.
Na razie kierowcom pozostaje szczególna ostrożność - bo jeden nieprzemyślany manewr wciąż może oznaczać lawinę punktów i utratę uprawnień. Sprawa sumowania punktów karnych jest jednak żywa, a kolejne pismo RPO do MSWiA oznacza, że temat wróci do debaty publicznej.