Polski rynek samochodowy właśnie przechodzi prawdziwe trzęsienie ziemi. Podobnej sytuacji nie było od początku XXI wieku. W latach 1999-2002 sprzedaż wywróciły do góry nogami zmiany w przepisach dotyczących bezcłowego kontyngentu oraz importu samochodów używanych. Teraz to samo wywołują dwa inne czynniki: rozwój elektromobilności i inwazja chińskich koncernów motoryzacyjnych, a w przypadku chińskich elektryków oba występują jednocześnie. Czy auta, które dziś kupimy za atrakcyjną cenę, w przyszłości będzie łatwo sprzedać?
Na ceny nowych samochodów wpływają nie tylko kalkulacje producentów, ale również przepisy. W przypadku aut elektrycznych zmieniają je różne rządowe mechanizmy: dotacje, karne cła i państwowe subsydia. Sytuacja jest szczególnie skomplikowana w przypadku aut "made in China". Warto pamiętać, że chińska gospodarka jest sterowana centralnie i konsekwentnie realizuje plany pięcioletnie, które składają się na długoterminową strategię rozwoju. W poprzedniej pięciolatce jednym z priorytetów były samochody z nowoczesnymi napędami (tzw. NEV) i zgodnie z nimi funkcjonował cały tamtejszy przemysł. Cele długoterminowe Chin to podwojenie potencjału gospodarki najpóźniej w 2035 roku oraz stworzenie najpotężniejszego państwa świata do 2049 roku pod względem gospodarczym, politycznym i militarnym. Żeby to osiągnąć, Chiny są w stanie poświęcić wiele w krótkim horyzoncie czasowym.
To jeden z powodów, z których auta elektryczne chińskich firm są atrakcyjne cenowo. Strategia Państwa Środka jest prosta, ale skuteczna: przez centralne planowanie budować bezkonkurencyjną gospodarkę. Jeśli to nie wystarczy, użyć dopłat w strategicznych branżach, żeby uzależnić od siebie rynki teraz, a potem czerpać z tego korzyści. Taka strategia działa wyjątkowo dobrze w Europie Środkowo-Wschodniej. Dlaczego kraje takie jak Polska są wdzięcznym partnerem do współpracy dla Chińczyków? Tłumaczy to Sylwia Czubkowska, dziennikarka współpracująca m.in. z "Wyborczą" i radiem TOK FM w swojej książce "Chińczycy trzymają nas mocno".
Powód, z którego samochody spalinowe z Chin zalewają Europę, jest zgoła inny. Kraj ten szybko wdrożył elektromobilność i teraz boryka się z nadprodukcją tradycyjnych samochodów, a kraje Europy Wschodniej, w których klienci wolniej zmieniają przyzwyczajenia, są znakomitym rynkiem zbytu. Poza tym pozwalają zbudować wizerunek marek, które czekają, aż polubimy elektryki, żeby uderzyć ze zdwojoną siłą. Wtedy już nie będą anonimowe. Nawiasem mówiąc, z samochodami elektrycznymi Chińczycy zaczynają mieć podobny problem, bo fabryki się za bardzo rozpędziły z ich produkcją. Trzeba szukać nowych rynków zbytu.
Największym problemem rynku samochodowego w Polsce jest trudność w ocenie spadku wartości marek, które niedawno na nim zadebiutowały. Przede wszystkim brakuje statystyk, żeby ocenić, czy wartość nowych chińskich aut jest skorelowana z ich ceną, bo zdecyduje o późniejszym spadku wartości. Wszelkie ekstrapolacje dotychczas zebranych danych z polskiego rynku też będą obarczone dużym błędem, a przez to nieprecyzyjne. Nie wiemy nawet, które marki z Chin przetrwają kolejną dekadę. Pierwsze wiarygodne dane z takich krajów jak Niemcy pokazują, że ich utrata wartości jest nawet wyższa od oczekiwanej. Prawdę na temat wartości chińskich marek w Polsce pokaże dopiero nasz rynek używanych aut, ale na to trzeba poczekać przynajmniej kilka lat.
Ta podbudowa była konieczna, bo bez niej nie da się nawet zacząć oceniać realnej wartości chińskich samochodów, żeby porównać ją z japońskimi, koreańskimi i europejskimi, które od dawna są na naszym rynku. Na razie brakuje danych na temat spadku tej wartości i całkowitego kosztu użytkowania. Od pojawienia się chińskich firm minęło mało czasu, a liczba sprzedanych egzemplarzy jest zbyt niska, żeby zebrać reprezentatywne dane statystyczne.
Na całkowity koszt użytkowania, który decyduje o wartości na rynku aut używanych, wpływa wiele czynników. To między innymi zmiana cen nowych samochodów (które mogą być kształtowane lokalnymi oraz unijnymi przepisami, takimi jak dopłaty czy cła), ich awaryjność, zużycie energii (paliwa albo prądu), polityka energetyczna państwa oraz inwestycje producentów w serwis, magazyny części, a nawet w działania marketingowe. Większość klientów wrzuca wszystkich chińskich producentów samochodów do jednego worka, bo nie zdaje sobie sprawy, jak bardzo różnią się od siebie sposobem działania i jakością. Wspólną cechą wszystkich koncernów z Państwa Środka jest zależność od władzy. Żaden nie jest od niej wolny.
Wiarygodne dane na temat deprecjacji samochodów dostarcza rynek samochodów używanych. W tej chwili ustalenie jej w przypadku chińskich aut jest problemem nawet dla firm, które się tym zawodowo zajmują. Ze względu na wysoki poziom ryzyka ustalają wartość rezydualną na bezpiecznie niskim poziomie, co odstrasza klientów instytucjonalnych. W rozmowie z "Rzeczpospolitą" wspomina o tym Wojciech Drzewiecki, szef firmy Samar, lidera na rynku krajowej analityki motoryzacyjnej.
Nie ma wątpliwości, jakie samochody cieszą się najniższą deprecjacją wśród marek, które są na rynku od dawna, dzięki czemu mamy dużo danych. Ich analizą na polskim rynku zajmują się takie firmy jak: Samar, Związek Dealerów Samochodów, OTOMOTO i inne. Na europejskim jest ich wiele. W ich raportach wygrywają ciągle te same marki i modele. W czołówce zawsze jest prawie cała gama Toyoty. Chodzi o modele: Corolla, Corolla Cross, Yaris, C-HR, RAV4, Prius oraz Lexusy NX i UX. Gonią je auta innych japońskich producentów: Subaru, Hondy i Mazdy. Najmniej tracą na wartości samochody z napędem hybrydowym, które już dowiodły swojej bezawaryjności i są poszukiwane przez amatorów aut używanych.
Wysoko plasują się też takie modele jak Dacia Duster, Suzuki Vitara i Volkswagen Golf, niektóre Skody, BMW oraz auta koreańskich marek. W segmencie sportowych luksusowych aut niezmiennie króluje Porsche 911 i 718. Największy spadek wartości notują zawsze elektryki, a na temat chińskich modeli zwykle brakuje danych. Jeśli są, to zwykle na dole tabeli, mimo atrakcyjnych cen w salonach sprzedaży. Dlaczego tak jest? Pewnie mają wątpliwości, które z debiutujących marek ciągle będą w sprzedaży za pięć albo dziesięć lat. Jeśli w tym czasie znikną z rynku nowych samochodów, na rynku używanych ich wartość drastycznie spadnie. Nawet jeżeli taki produkt jest wysokiej jakości, będzie niewiele wart bez dostępu do części zamiennych i serwisu.
Mam radę dla klientów szukających nowego samochodu: sprawdzajcie wszystko, nie ufajcie nikomu, analizujcie dane. Pojawienie się chińskich producentów na polskim rynku ma sporo zalet. Największą jest zwiększenie konkurencji w segmencie budżetowym, co spowodowało obniżenie progu wejścia w posiadanie nowego auta. Osoby, które były skazane na kupno auta używanego, teraz wreszcie mają alternatywę w postaci modeli chińskich, ale też europejskich marek, które obniżyły ceny. Inną zaletą jest przyspieszenie tempa elektryfikacji polskiego rynku nowych samochodów. Samochody z Chin są ciekawą alternatywą dla wielu Polaków, ale warto pamiętać, że nie wszystko złoto, co się świeci, a całkowity koszt użytkowania to zupełnie co innego niż koszt zakupu. Którym chińskim producentom najlepiej zaufać? Patrzcie nie na cenniki, ale na to, kto buduje duże sieci dealerskie, centra serwisowe i stawia magazyny części zamiennych. To są kosztowne inwestycje, które świadczą o długoterminowych planach tych producentów.